Tôi vừa ký biên bản nghiệm thu một biệt thự 600m2 cho một chủ đầu tư ở Đà Nẵng thì ông ấy ngoảnh lại bảo: “Anh à, em ước gì mình làm lại từ đầu , em sẽ bỏ cái pool ngoài trời đó, đổi sang một phòng trà nhỏ. Cả năm nay nhà tôi dùng nó đúng 3 lần.” Điều đó làm tôi giật mình, vì tôi vừa thu 1,2 tỷ thiết kế mà căn nhà vẫn thiếu thứ gia chủ thực sự cần: một nơi để họ quây quần bên nhau. Đó là lúc tôi nhận ra rằng nghề của tôi không chỉ là vẽ bản vẽ, mà là nắm bắt nhu cầu thật. Từ hôm đó, tôi thay đổi cách làm việc của mình, và bài viết này là điều mà tôi đúc kết với những người đang đứng trước việc #keyword#.
Thứ khách hàng vẽ trong bản vẽ không bao giờ giống thứ họ cần khi ở
Suốt 10 năm làm nghề, tôi đã chứng kiến vô số gia chủ phác ra những khoản mục họ tưởng là cần thiết, nhưng khi sống thử lại chẳng giống chút nào. Ví dụ điển hình căn biệt thự 600m2 kia: gia chủ yêu cầu một hồ bơi ngoài trời diện tích 40m2, một phòng chiếu phim 20 chỗ ngồi, và một thang máy riêng cho 6 người. Tôi đã làm đúng như mong muốn, nhưng sau khi bàn giao, tôi kiểm tra camera an ninh mà gia chủ cho xem thì sửng sốt: hồ bơi chỉ được dùng đúng 3 lần , phòng chiếu phim chỉ vỏn vẹn 5 buổi chiếu trong 12 tháng đầu. Trong khi đó, tiền xây dựng cho bể bơi lên tới 800 triệu, rạp phim tốn thêm 1,2 tỷ, còn thang máy gia đình tiêu tốn 400 triệu. Tổng cộng khoảng 2,4 tỷ đầu tư vào những hạng mục mà nhà họ dùng chưa tới 10 lần trong một năm. thi công nội thất biệt thự tân cổ điển trớ trêu là khi tôi hỏi gia chủ: “Sao anh không bán cái hồ đi?” thì ông ấy trả lời: “Không nỡ, bạn bè đến chơi thấy không có hồ thì họ cười.” Tôi nhận ra rằng nhiều người xây nhà không phải để sống mà để khoe. Thành ra họ ôm khối tài sản không dùng tới, còn những nhu cầu thật như một nơi trò chuyện thì lại thiếu.
Càng sang trọng càng dễ lãng phí diện tích theo cách không ai ngờ
Khi tôi bắt tay việc kiểm tra lại 10 căn biệt thự tôi từng thiết kế trong 5 năm qua, tôi giật mình một con số đáng báo động: trung bình 27% diện tích sàn vắng bóng người qua lại trong 90% thời gian. Nói cụ thể căn biệt thự 600m2 kia có một hành lang dài 12m, bề rộng 2m , nối từ phòng khách ra gian bếp. Tôi có lần đứng đó đếm thử trong một tuần, kết quả là chẳng có ai đi qua trừ khi dọn dẹp. Phòng khách 80m2 thì mênh mông, nhưng gia đình chỉ dùng một góc nhỏ cạnh ban công để ngồi chơi, còn chỗ còn lại trống trơn cho bụi phủ. Sảnh thang máy to như một phòng ngủ chỉ để mọi người đứng chờ 30 giây rồi đi mất. Tôi tự hỏi: tại sao chúng ta dành quá nhiều đất cho vẻ bề ngoài mà quên mất sự tiện nghi? Kể từ đó, tôi điều chỉnh cách sắp đặt theo hướng: biến hành lang dài thành một góc trưng bày, giảm bớt diện tích phòng khách xuống còn 40m2, chỗ thừa ra thì làm phòng trà. Và thế là nhà họ tụ họp ở gian trà mỗi tối, thay cho việc ai ở phòng nấy trong căn nhà rộng mênh mông. Tôi không nói rằng sự sang trọng là thừa thãi, mà là nó cần song hành với tính hữu ích. Một căn biệt thự mà chẳng có chỗ nào cho người nhà ngồi lại thì chỉ là bảo tàng, chứ chẳng phải tổ ấm.
Vật liệu đắt tiền không cứu được một bản vẽ sai ý gia chủ
Tôi nhớ mãi buổi tối đầu tiên gia chủ mời bạn bè đến tân gia. Ngôi nhà được đầu tư đá cẩm thạch Ý lát sàn phòng khách và bếp, gỗ walnut nhập từ Mỹ cho tủ bếp và vách ốp, hệ chiếu sáng thông minh điều khiển bằng app tốn 2 tỷ đồng . Ấy vậy mà khi bạn bè tới đông, gia chủ đứng giữa phòng luống cuống không biết bật đèn thế nào, cuối cùng phải mở điện thoại bật đèn flash để tìm cái công tắc chính. Ngồi xem cảnh đó, tôi thấy xấu hổ vì chính tôi là người thiết kế ra cái hệ thống phức tạp đó mà quên mất rằng gia chủ đã 60 tuổi, không rành smartphone. Ông ấy chỉ cần một cái công tắc thường như nhà bình thường khác. Kể từ lần đó, tôi rút ra bài học: vật liệu đắt tiền chỉ có giá trị khi người dùng biết cách sử dụng. Tôi bắt đầu hỏi mỗi khách hàng một câu: “Một ngày bình thường của anh chị diễn ra và kết thúc như thế nào?” Nghe thì đơn giản nhưng câu trả lời thay đổi toàn bộ thiết kế. Có người bảo họ thức dậy lúc 5h sáng để chạy bộ trong sân , người khác lại thích ngả lưng ghế sofa đọc sách xuyên chiều. Chính vì vậy, tôi bố trí góc tập luyện ngay cạnh cửa kính nhìn ra vườn, còn người thích đọc sách thì tôi làm một thư viện nhỏ ngập ánh sáng tự nhiên. Nói thật ra, thi công biệt thự không phải để sống ảo cho báo chí, mà là để gia đình sống vui vẻ trong đó. Nếu người nhà chẳng dùng nổi, thì đá marble Italia hay gỗ óc chó chỉ là thứ vô tri.
Quy trình thiết kế của tôi sau dự án khiến tôi phải từ chối khách hàng
Sau căn biệt thự 600m2 đó, tôi thay đổi toàn bộ quy trình làm việc của mình. Trước đây, tôi nhận hồ sơ là vẽ theo yêu cầu chủ nhà, chẳng cần biết họ sống thế nào. Giờ đây, bước đầu tiên là đề nghị chủ nhà tự làm một video căn nhà hiện tại của họ, quay từng phòng, rồi mô tả 10 khoảnh khắc họ thấy thoải mái nhất trong ngày. Nghe hơi kỳ nhưng cách này cực hiệu quả. Có đôi vợ chồng trẻ ở Sơn Trà quay lại cảnh họ ngồi cà phê sáng ngoài ban công nhìn ra biển mỗi sáng, và họ muốn đưa cái không khí đó vào phòng ngủ. Tôi làm một khoảng cửa sổ lớn ngay cạnh giường, để họ nằm ngắm trời mà không cần dậy. Nghe thì đơn giản nhưng nó thay đổi mọi thứ. Tuy nhiên, không phải ai cũng chịu làm bước này. Trong 6 tháng đầu thực hiện, tôi phải từ chối 4 hợp đồng thiết kế vì khách không chịu quay video, họ kêu rườm rà, bảo tôi vẽ đại đi cho nhanh. Tôi nói thẳng luôn: “Không có video thì tôi không thể hiểu anh chị cần gì, mà không hiểu thì vẽ ra cũng phí công.” Nghe thì cứng nhắc nhưng đó là thứ tôi đúc kết từ căn biệt thự 600m2 kia. Kết quả là, 2 dự án mới tôi áp dụng triệt để đều vượt xa kỳ vọng: chủ nhà chẳng sửa sang gì sau khi nhận nhà, không một lời than vãn về cách bố trí hay vật liệu. Một vị khách còn gửi tôi một tin nhắn: “Giờ ngôi nhà chỗ nào cũng dùng được , cám ơn anh đã bắt tôi quay thi công nội thất biệt thự hiện đại .” Tôi viết những dòng này không phải để khoe khoang, mà để ai đó đang sắp làm nhà hiểu rằng: thiết kế thi công biệt thự không phải là cuộc đua về diện tích hay sự chồng chất vật liệu đắt. Bản chất của nó là việc lắng nghe chính con người sẽ sống trong đó. Nếu bạn đang phân vân giữa hồ bơi và phòng trà, tôi mách thật lòng: hãy thử ghi lại một tuần của mình, xoem bạn dành thời gian ở đâu nhiều nhất. Kết quả sẽ nằm ngay trong đó.