Tôi vừa ký biên bản nghiệm thu một biệt thự 600m2 cho một chủ đầu tư ở Đà Nẵng thì ông ấy ngoảnh lại bảo: “Anh à, tôi mong là mình bắt đầu lại , tôi sẽ bỏ cái hồ bơi ngoài trời đó, đổi sang một gian trà đạo nhỏ. Cả năm nay cả nhà tôi dùng nó đúng 3 lần.” Điều đó làm tôi giật mình, vì tôi vừa thu 1,2 tỷ thiết kế mà căn nhà vẫn không có thứ gia chủ thật sự cần: một không gian để họ ngồi lại với nhau. Đó là lúc tôi ngộ ra rằng việc của tôi không chỉ là thiết kế bản vẽ, mà là đọc vị gia chủ. thi công nội thất biệt thự tân cổ điển từ hôm đó, tôi bắt đầu cách làm việc của mình, và câu chuyện này là những gì tôi muốn kể với những người đang chuẩn bị việc xây nhà.
Thứ khách hàng vẽ trong bản vẽ không bao giờ giống thứ họ cần khi ở
Suốt 10 năm làm nghề, tôi đã chứng kiến vô số gia chủ vẽ ra những phần việc họ nghĩ là cần thiết, nhưng khi sống thử lại khác xa một trời một vực. Lấy ví dụ ngôi nhà 600m2 kia: chủ nhà yêu cầu một bể bơi ngoài trời diện tích 40m2, một rạp phim tại gia 20 chỗ ngồi, và một thang máy gia đình cho 6 người. Tôi thiết kế đúng như mong muốn, nhưng sau khi bàn giao, tôi xem camera an ninh mà ông ấy đưa tôi xem thì sửng sốt: hồ bơi chỉ được dùng vỏn vẹn 3 lần , rạp phim cũng chỉ khoảng 5 buổi trong năm đầu tiên. Trong khi đó, kinh phí đầu tư cho bể bơi tiêu tốn 800 triệu, phòng chiếu phim ngốn thêm 1,2 tỷ, còn thang máy tiêu tốn 400 triệu. Cộng lại khoảng 2,4 tỷ rót vào những khoản mà nhà họ dùng rất ít khi trong một năm. Cái dở là lúc tôi hỏi gia chủ: “Sao anh không bán cái hồ đi?” thì ông ấy bảo: “Ngại quá, khách đến nhà thấy không có hồ thì ngại lắm.” Tôi hiểu ra rằng nhiều người thiết kế nhà không phải để sống mà để thể hiện đẳng cấp. Hệ quả là họ giữ một đống tiền chết cứng, còn những nhu cầu thật như một nơi trò chuyện thì lại bỏ trống.
Càng sang trọng càng dễ lãng phí diện tích theo cách không ai ngờ
Khi tôi nhận việc kiểm tra lại 10 căn biệt thự tôi từng thiết kế trong 5 năm qua, tôi phát hiện một con số đáng báo động: bình quân 27% diện tích sàn vắng bóng người qua lại trong 90% thời gian. Nói cụ thể căn biệt thự 600m2 kia có một hành lang nối dài 12m, rộng 2m , chạy từ phòng khách ra khu bếp. Tôi có lần đứng đó thử đếm trong một tuần, thấy rằng không một ai đi qua trừ khi dọn dẹp. Phòng khách 80m2 thì rộng thênh thang, nhưng nhà chỉ sử dụng một khoảng nhỏ cạnh cửa sổ để ngồi chơi, còn phần còn lại bỏ không cho bụi phủ. Khu vực chờ thang máy rộng 12m2 chỉ dùng cho việc chờ thang 30 giây rồi đi mất. Tôi tự hỏi: vì sao chúng ta dành quá nhiều đất cho thứ phô trương mà quên mất sự ấm cúng? Từ dạo đó, tôi thay đổi cách bố trí theo hướng: biến hành lang thành một góc trưng bày, thu nhỏ phòng khách xuống còn 40m2, chỗ thừa ra thì biến thành phòng trà. Và thế là gia đình quây quần ở phòng trà mỗi tối, thay vì việc ai ở phòng nấy trong ngôi nhà bề thế. Tôi không có ý nói rằng vẻ đẹp xa hoa là thừa thãi, mà là nó cần song hành với sự hữu dụng. Một ngôi nhà lớn mà chẳng có chỗ nào cho người nhà ngồi lại thì chỉ là bảo tàng, chứ chẳng phải tổ ấm.
Vật liệu đắt tiền không cứu được một bản vẽ sai ý gia chủ
Tôi không bao giờ quên buổi tối hôm đó gia chủ mời bạn bè đến ăn mừng nhà mới. Ngôi nhà được đầu tư đá marble nhập từ Ý lát sàn phòng khách và bếp, gỗ óc chó nhập khẩu làm tủ bếp và vách ốp, hệ thống đèn thông minh bấm trên điện thoại tốn 2 tỷ đồng . Thế mà khi bạn bè tới đông, gia chủ đứng giữa phòng luống cuống không biết bật đèn thế nào, cuối cùng phải mở điện thoại bật đèn pin để tìm công tắc tổng. Chứng kiến cảnh đó, tôi áy náy vô cùng vì chính tôi là người thiết kế ra hệ thống phức tạp đó mà không để ý rằng gia chủ đã 60 tuổi, không rành smartphone. Ông chỉ muốn một cái công tắc thường như nhà bình thường khác. Từ dạo đó, tôi rút ra bài học: vật liệu đắt tiền chỉ có giá trị khi người dùng biết cách sử dụng. Tôi chuyển sang hỏi mỗi khách hàng một câu: “Một ngày của anh chị bắt đầu và kết thúc như thế nào?” Nghe có vẻ đơn giản nhưng câu trả lời vặn ngược cả bản vẽ. Có người bảo họ dậy sớm 5h để tập thể dục trong vườn , người khác lại thích nằm dài trên ghế sofa đọc sách cả buổi chiều. Chính vì vậy, tôi bố trí góc tập luyện ngay cạnh cửa kính hướng ra vườn, còn người thích đọc sách thì tôi dành riêng một phòng đọc tràn ngập nắng tự nhiên. Nói thật ra, thi công biệt thự không phải để chụp ảnh đăng tạp chí, mà là để người ta sống hạnh phúc trong đó. Nếu người nhà chẳng dùng nổi, thì đá marble Italia hay gỗ óc chó chỉ là thứ vô tri.
Quy trình thiết kế của tôi sau dự án khiến tôi phải từ chối khách hàng
Sau căn biệt thự 600m2 đó, tôi đảo lộn toàn bộ quy trình làm việc của mình. Ngày trước, tôi chỉ cần hồ sơ là nhảy vào vẽ theo yêu cầu chủ nhà, không cần quan tâm họ ở ra sao. Giờ đây, bước đầu tiên là đề nghị chủ nhà tự làm một video ngôi nhà đang ở của họ, quay từng phòng, sau đó mô tả 10 thời điểm họ thấy thoải mái nhất trong ngày. Nghe hơi kỳ nhưng cách này hiệu quả khủng khiếp. Có đôi vợ chồng trẻ ở Sơn Trà quay lại cảnh họ ngồi uống cà phê ban công ngắm biển mỗi sáng, rồi họ đề nghị đưa cái không khí đó vào phòng ngủ. Tôi làm một ô cửa kính lớn cạnh đầu giường, để họ nằm ngắm trời mà chẳng cần bò dậy. Nghe thì đơn giản nhưng nó thay đổi mọi thứ. Vậy mà, không phải ai cũng chịu làm bước này. Trong 6 tháng đầu áp dụng, tôi phải từ chối 4 hợp đồng thiết kế chỉ vì khách không chịu quay video, họ bảo khách sáo, bảo tôi cứ vẽ đi cho nhanh. Tôi nói thẳng luôn: “Không có video thì tôi không thể hiểu anh chị cần gì, mà không hiểu được thiết kế ra cũng vứt đi.” Nghe hơi khó nghe nhưng đó là bài học xương máu từ căn biệt thự 600m2 kia. Kết quả là, 2 dự án mới tôi làm theo đúng quy trình đều vượt xa kỳ vọng: gia chủ không thay đổi gì sau khi bàn giao, không một lời than vãn về bố cục hay vật liệu. Một vị khách còn gửi tôi một tin nhắn: “Nhà tôi giờ chỗ nào cũng dùng được , cám ơn anh đã ép tôi quay video.” Tôi kể câu chuyện này không phải để tự đề cao, mà để anh chị nào đang chuẩn bị xây nhà hiểu rằng: thiết kế thi công biệt thự không phải là trò chơi khoe diện tích hay sự chồng chất vật liệu đắt. Nó là việc lắng nghe chính những người sẽ ở trong đó. Nếu anh chị đang phân vân giữa hồ bơi và phòng trà, tôi khuyên thật lòng: hãy thử ghi lại một tuần của mình, xem mình dành thời gian ở đâu nhiều nhất. Kết quả sẽ nằm ngay trong đó.