Cuối năm 2023, xong căn biệt thự 250m2 của gia đình tôi ở Hòa Xuân. thi công nội thất biệt thự trọn gói giật mình nhận ra mình đã phán xét khách hàng quá nhiều trong suốt 9 năm làm nghề. Đặc biệt là khi họ dứt khoát đòi sửa thiết kế giữa công trình, hay hỏi những điều tôi nghĩ là hiển nhiên. Tôi hay gật đầu trong khi thầm nghĩ 'khách này phiền'. Giờ tôi hiểu vì sao họ làm vậy. Trong quá trình thiết kế thi công biệt thự, bài học đầu tiên tôi nhận ra là không có bản vẽ nào thay thế được trải nghiệm thực tế. Bài viết này tôi viết ra để kể lại cho những ai theo nghề thiết kế hoặc sắp xây nhà.
Cái đêm tôi mất ngủ vì màu sơn phòng ngủ của con gái
Lúc tự xây nhà cho mình, tôi bắt đầu hiểu cảm giác bồn chồn khi phải chọn từng viên gạch, từng màu sơn. Con gái tôi 6 tuổi, con bé nhất quyết đòi một căn phòng màu hồng pastel. Tôi đã thay màu sơn tới 3 lần trong vòng 2 tuần. Lúc đầu tôi chọn hồng đào, nhưng khi sơn lên tường thì ngả cam, lần hai chuyển sang hồng phấn nhưng lại quá nhạt, cuối cùng tôi phải tự pha màu mới ưng. Tôi từng bảo khách hàng sao mà chậm hiểu, nhưng nay tôi biết họ chỉ lo sau này sẽ tiếc. Có lần tôi đứng trước cửa hàng nội thất chừng 40 phút chỉ để phân vân hai mẫu tủ bếp, khác biệt duy nhất là cánh tủ. Vợ tôi đi theo, sốt ruột hỏi sao anh kỹ thế. Tôi chỉ cười trừ, vì tôi sắp bỏ ra 80 triệu cho một món nội thất, mà không ai thay mình chịu trách nhiệm được. Cái áp lực đó thì chủ nhà nào cũng nếm trải. Vậy nên tôi học được cách kiên nhẫn hơn với từng câu hỏi của khách. Nhiều khi họ hỏi đi hỏi lại một chuyện, nhưng tôi biết đó là cách họ tự trấn tĩnh mình.
Khi bản vẽ thiết kế không bao giờ giống nhà thực tế
Tôi nhớ hồi mới ra nghề, mình thường cam kết với khách 'y hệt bản vẽ'. Vậy mà khi tự mình xây nhà, tôi mới biết mình đã nói sai. Bản vẽ 3D thì bao giờ cũng lung linh ánh sáng, còn ngoài công trường toàn bê tông với cốt thép. Khi nhà thô hoàn thiện, khách nào cũng hốt hoảng vì nó chẳng giống gì với tấm hình họ được xem. Tôi tự rút ra bài học sau lần tự làm nhà: không bao giờ được hứa suông. Thay vào đó, tôi giải thích bằng câu chuyện, ví dụ như 'chỗ này lát gạch xong sẽ thấp xuống 5cm', chứ không phải kiểu 'chuẩn đẹp, khỏi lo'. Tôi hay ghép ảnh 3D vào bối cảnh thực tế, khiến khách hình dung được ánh sáng tự nhiên lúc 9 giờ sáng đổ vào phòng khách ra làm sao. Có một dự án biệt thự 450m2 ven biển tôi rất tâm đắc tôi làm sau khi tự trải nghiệm và đổi phương pháp. Ông chủ là doanh nhân ngoài 50, ông cứ hỏi đi hỏi lại vì sao trần phòng khách lại cao hơn 30cm. Tôi ngồi vẽ cho ông cái mặt cắt để giải thích chỗ dành cho máy lạnh âm trần, cho ông thấy đường gió lưu thông ra sao. Cuối cùng ông hài lòng vì chưa có ai chịu giải thích cặn kẽ như vậy. Tôi nhận ra một điều chủ nhà không khó ưa, họ chỉ đang thiếu dữ kiện.
Chiếc kệ TV 120 triệu và câu hỏi mà tôi từng chê ngớ ngẩn
Một lần tôi thiết kế biệt thự cho cặp vợ chồng trẻ ở Đà Nẵng, họ hỏi tôi một câu mà tôi thấy buồn cười: 'Kệ TV này lau chùi có dễ không? Con tôi hay nghịch bẩn lắm'. Tôi tự cười mình, bảo thầm 'câu hỏi gì mà ngớ ngẩn'. Tôi trả lời qua loa cho xong, bảo 'loại này chùi là sạch ngay'. Vậy mà giờ con gái tôi vẽ bút màu lên tường, bằng màu sơn trứng muỗi phòng khách, tôi chợt hiểu vì sao cô ấy lại hỏi vậy. Dù đã lau sạch, vết bút màu vẫn hằn vết mờ mà tôi nhìn là thấy khó chịu. Tôi đã thay đổi cách tư vấn thi công: trước khi chốt vật liệu, tôi luôn hỏi khách một loạt câu 'đời thường'. Kiểu như gia đình có trẻ em không, cháu bé bao nhiêu tuổi, có nghịch tường không, chó mèo có được phép leo sofa không. Mấy câu hỏi kiểu này giúp tôi né được cả đống rắc rối sau này. Tôi thiết kế một bảng câu hỏi để khách tự đánh giá trước khi chọn màu sơn hay chất liệu gỗ. Có khách còn nói đùa 'anh hỏi còn kỹ hơn mẹ vợ tôi', nhưng ai nấy đều cảm thấy an tâm rõ rệt.
Bây giờ tôi ngồi nghe khách nói chuyện một tiếng trước khi mở bản vẽ
Quy trình làm việc của tôi bây giờ khác hẳn. Ngày trước tôi hay mở máy tính, khoe ngay bản vẽ 3D, nói về phong cách và vật liệu. Còn bây giờ thì mọi thứ khác xưa: tôi dành ít nhất một tiếng chỉ để nghe chủ nhà trò chuyện. Tôi hỏi họ dậy lúc mấy giờ, uống cà phê ở góc nào trong nhà, buổi tối có hay tiếp khách không. Nghe có vẻ linh tinh, nhưng tôi cần từng chi tiết ấy để thiết kế cho đúng nếp sống. Điển hình là căn biệt thự 370m2 gần sông Hàn tôi mới làm. Vợ chồng chủ nhà bất đồng về phòng thờ: ông muốn đặt ở tầng 3, bà lại muốn ở tầng 1. Nếu như trước kia, tôi sẽ chọn một phương án rồi thuyết phục họ tin mình. Nhưng lần này, tôi ngồi nghe cả hai kể về thói quen thờ cúng, nghe bà giải thích vì sao bà muốn phòng thờ gần bếp, nghe ông nói về việc ông hay ngồi uống trà ở ban công tầng 3. Cuối cùng tôi đề xuất làm hai không gian thờ riêng biệt: một nơi thờ chính ở tầng 3, thêm một ban thờ nhỏ cạnh bếp. Cả hai đều đồng ý ngay, chẳng phải do tôi khéo thuyết phục, mà do tôi đã hiểu cái nền tảng của họ. Nghề thiết kế thi công biệt thự này không đơn thuần là bản vẽ với vật liệu, mà còn là đọc vị con người. Nếu bạn sắp xây nhà, hãy tìm một kiến trúc sư chịu ngồi nghe bạn kể chuyện trước khi mở bản vẽ. Nếu bạn đang làm thiết kế, tôi muốn nói thế này: hãy thử một lần đứng ở vị trí chủ nhà, bạn sẽ thấy mọi thứ khác hẳn. Chính bạn có bao giờ cảm thấy khó chịu khi khách hàng hỏi liên tục không?